Kto wymyślił frytki? Belgia czy Francja? Rozstrzygamy spór!

Jako Patryk Król, od lat zafascynowany kulinarnymi historiami, muszę przyznać, że niewiele dań budzi tak gorące spory o swoje pochodzenie, jak właśnie frytki. Przez dekady Belgia i Francja toczą zaciętą walkę o miano ojczyzny tych złocistych słupków ziemniaczanych. W tym artykule postaram się rozwikłać tę intrygującą zagadkę, analizując historyczne dowody i kulinarne tradycje obu krajów.

Kulinarny spór o złociste słupki: kto tak naprawdę wymyślił frytki? Zacznijmy od belgijskiej legendy, która jest niezwykle silnie zakorzeniona w tamtejszej świadomości narodowej. Według tej opowieści, frytki narodziły się około 1680 roku w okolicach Namur, w dolinie rzeki Mozy. Mieszkańcy mieli w zwyczaju smażyć w głębokim tłuszczu małe rybki, które łowili w rzece. Jednak zimą, gdy Moza zamarzała, a połów stawał się niemożliwy, pomysłowi Belgowie zaczęli kroić ziemniaki w kształt rybek i smażyć je w ten sam sposób. I choć historycy podchodzą do tej daty z pewną rezerwą ziemniaki nie były wówczas jeszcze powszechne w tym regionie to dla Belgów jest to niepodważalny akt założycielski ich narodowego dania.

Francja oczywiście ma swoje własne argumenty. Francuzi twierdzą, że smażone ziemniaki były sprzedawane przez ulicznych sprzedawców na paryskim moście Pont Neuf już w 1789 roku, czyli w samym sercu rewolucji francuskiej. To właśnie tam, w atmosferze politycznych zmian i kulinarnych innowacji, "pommes frites" miały zyskać swoją pierwotną popularność. Ta teoria, choć brakuje jej romantycznej otoczki belgijskiej legendy, ma pewne podstawy w historycznych zapiskach dotyczących handlu ulicznego w Paryżu.

Co ciekawe, sama nazwa "French fries", która na całym świecie kojarzy się z Francją, ma swoje korzenie w Belgii. Podczas I wojny światowej amerykańscy żołnierze stacjonujący w Belgii po raz pierwszy zetknęli się z tym przysmakiem. Ponieważ oficjalnym językiem armii belgijskiej był francuski, Amerykanie, słysząc francuskojęzycznych mieszkańców, nazwali smażone ziemniaki "French fries". To językowe nieporozumienie na zawsze zmieniło globalną percepcję pochodzenia tego dania, mimo że jego korzenie są znacznie bardziej skomplikowane.

Frytki belgijskie więcej niż jedzenie, to symbol narodowy

Kiedy mówimy o frytkach belgijskich, mówimy o prawdziwej sztuce. Kluczem do ich wyjątkowości jest dwukrotne smażenie. Pierwsze smażenie odbywa się w niższej temperaturze, około 150-160°C, co pozwala ziemniakom ugotować się w środku i stać się miękkimi. Po tym etapie frytki są wyjmowane i studzone. Dopiero drugie smażenie, w znacznie wyższej temperaturze, około 175-185°C, nadaje im charakterystyczną chrupkość i złocisty kolor. To właśnie ten proces sprawia, że belgijskie frytki są idealnie miękkie w środku i cudownie chrupiące na zewnątrz.

Nie bez znaczenia jest także wybór odpowiedniego ziemniaka. Tradycyjnie, do przygotowania autentycznych belgijskich frytek używa się mączystej odmiany Bintje. To właśnie ta odmiana, dzięki swojej strukturze, idealnie nadaje się do dwukrotnego smażenia, gwarantując pożądaną teksturę i smak.

Ale smak to nie tylko ziemniaki i technika. Prawdziwe belgijskie frytki smaży się na łoju wołowym, znanym jako "Blanc de Boeuf". To właśnie ten tłuszcz nadaje im niepowtarzalny, głęboki smak, którego nie da się osiągnąć, używając oleju roślinnego. A do tego sosy! Belgowie mają ich całą gamę, ale niekwestionowanym królem jest oczywiście majonez. Obok niego popularnością cieszą się andalouse (pikantny sos na bazie majonezu), samouraï (majonez z papryką i harissą) czy américain (sos koktajlowy z pomidorami i cebulą).

Dla Belgów frytki to nie tylko jedzenie, to wręcz element tożsamości narodowej. Sprzedawane są w specjalnych budkach, zwanych "fritkot" lub "friterie", które są integralną częścią krajobrazu kulturowego. W całym kraju jest ich tysiące, a statystyczny Belg zjada średnio 16 kg frytek rocznie! Nic więc dziwnego, że kultura belgijskich "fritkot" została w 2017 roku wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO. To pokazuje, jak głęboko frytki zakorzeniły się w sercach i żołądkach Belgów.

A co na to Francja? Czym "pommes frites" różnią się od belgijskiego pierwowzoru?

Choć Francuzi również cenią sobie smażone ziemniaki, ich "pommes frites" różnią się od belgijskiego pierwowzoru. Przede wszystkim są zazwyczaj cieńsze i często dłuższe. We Francji frytki rzadziej stanowią samodzielne danie. Zazwyczaj serwowane są na talerzu jako elegancki dodatek do dania głównego, a nie jako szybka przekąska z ulicznej budki.

Klasycznym przykładem jest tu danie "steak frites", które znajdziemy w niemal każdej francuskiej brasserie. To proste, ale wykwintne połączenie soczystego steku z idealnie usmażonymi, cienkimi frytkami. W tym kontekście frytki pełnią rolę doskonałego dopełnienia smaku mięsa, a nie głównego bohatera posiłku.

Jeśli chodzi o sosy, Francuzi preferują nieco inne dodatki. Oczywiście, keczup jest popularny, zwłaszcza wśród młodszych pokoleń, ale często spotkamy też musztardę Dijon, która dodaje frytkom pikantnego charakteru. Coraz częściej podaje się również sos aioli, czyli gęsty majonez czosnkowy, który doskonale komponuje się ze smażonymi ziemniakami.

Jak smażony ziemniak podbił światowe podniebienia?

Niezależnie od tego, czy to Belgia, czy Francja była prawdziwą kolebką frytek, jedno jest pewne: smażony ziemniak podbił świat. Jego globalne rozpowszechnienie przypisuje się w dużej mierze amerykańskim żołnierzom, którzy po I wojnie światowej wrócili do domu z nowym kulinarnym odkryciem. Prawdziwą rewolucję przyniosły jednak globalne sieci fast food, takie jak McDonald's, które uczyniły frytki jednym z najbardziej rozpoznawalnych i pożądanych dań na świecie. Dziś trudno sobie wyobrazić menu restauracji szybkiej obsługi bez tego złotego dodatku.

W każdym zakątku globu frytki zyskały swoje lokalne wariacje, które świadczą o ich uniwersalności i zdolności adaptacji do różnych kultur kulinarnych:

• Poutine w Kanadzie: To sycące danie składa się z frytek, świeżego sera twarogowego (cheese curds) i gorącego sosu pieczeniowego. Prawdziwa bomba kaloryczna, ale jakże smaczna!
• Fish and chips w Wielkiej Brytanii: Klasyka brytyjskiej kuchni. Smażona ryba w cieście podawana z grubymi frytkami, często skropiona octem słodowym.
• Patatas bravas w Hiszpanii: Pokrojone w kostkę, smażone ziemniaki podawane z pikantnym sosem pomidorowym i często z dodatkiem sosu aioli. Idealne jako tapas.

W Polsce przepisy na smażone ziemniaki pojawiły się w książkach kucharskich na przełomie XIX i XX wieku. Przykładowo, w "Uniwersalnej książce kucharskiej" z 1896 roku można już znaleźć wzmianki o podobnych daniach. Początkowo frytki były traktowane jako danie luksusowe, głównie ze względu na wysoki koszt tłuszczu, który był niezbędny do ich przygotowania. Dziś są powszechnie dostępne i uwielbiane przez Polaków.

Werdykt w frytkowym śledztwie: czy da się wskazać jednego zwycięzcę?

Po przeanalizowaniu wszystkich argumentów, muszę przyznać, że wskazanie jednego, niepodważalnego zwycięzcy w sporze o pochodzenie frytek jest niezwykle trudne. Dowody historyczne są niejednoznaczne, a legendy, choć piękne, często nie wytrzymują krytyki. Jednakże, jeśli miałbym postawić na jedną stronę, to Belgia ma bardzo mocne argumenty. Ich wczesne legendy, głębokie zakorzenienie w kulturze i unikalna tradycja dwukrotnego smażenia na łoju wołowym, która jest pielęgnowana od wieków, sprawiają, że to właśnie Belgia wydaje się być bliżej prawdy. Lingwistyczna pomyłka, która doprowadziła do nazwania ich "French fries", jest tu tylko ironicznym dodatkiem do tej historii.

Dla lepszego zrozumienia różnic, przygotowałem krótkie porównanie:

Niezależnie od tego, kto jako pierwszy wrzucił pokrojone ziemniaki do gorącego tłuszczu, frytki stały się globalnym fenomenem kulinarnym, który łączy ludzi na całym świecie. To proste, ale genialne danie, które potrafi wywołać uśmiech na twarzy, niezależnie od szerokości geograficznej. A jeśli macie ochotę uczcić ten pyszny wynalazek, pamiętajcie, że 13 lipca obchodzimy Międzynarodowy Dzień Frytek. Smacznego!